حسن پيرنيا ( مشير الدوله ) و عباس اقبال آشتيانى
مقدمه 275
تاريخ ايران از آغاز تا انقراض سلسله قاجاريه ( فارسى )
يا ( گتيك ) « 1 » ساختهاند چنين به نظر ميآيد كه اين بنا عمارت سلطنتى بوده 5 - پلهاى دزفول و شوشتر كه تقريبا 380 ذرع طول و 7 ذرع و نيم عرض داشته اين پلها را بشيوهء رومى ساختهاند پل شوشتر كار مهندسين رومى است 6 - در نقش رستم نزديك تخت جمشيد چند مجلس حجّارى برجسته ديده مىشود كه راجع بدورهء ساسانيان است « 2 » 7 - در نقش رجب ( نزديك تخت جمشيد ) مجلسى است كه شاپور اوّل و ملتزمين او را در حال حركت مينماياند در اين محلّ نيز مجلسى است كه تاجبخشى اردشير اوّل را بشاپور اوّل نشان ميدهد 8 - در شاپور ( پنج فرسخى كازرون ) چند حجّارى برجسته را مربوط بدورهء ساسانيان ميدانند : مجلسى فتح شاپور اوّل را نسبت بوالرين مينماياند شاپور سيرياديس را امپراطور روم نموده و والرين كه به زانو درآمده بر حسب اجبار بامپراطور جديد تعظيم و تكريم مىكند « 3 »
--> ( 1 ) - GOTHIQUE يا OGIVAL شيوه قرن دوازدهم و سيزدهم ميلادى اروپا است و فرانسويها مدّعىاند كه شيوه فرانسه آن زمان مىباشد طاقهاي اين اسلوب مدوّر نيست بلكه قسمتهاى طاق وقتى كه بهم ميرسد زاويه حادّه تشكيل مييابد اين شيوه را به فارسى لابد بايد پيكانى ناميد ( 2 ) - ا ) مجلسى است كه فتح شاپور اول را نسبت بوالرين امپراطور روم نشان ميدهد ب ) حجّاري برجسته دو سوار است كه يكى تاج ميدهد و ديگرى آن را ميگيرد تصوّر ميكنند كه اوّلى اهورمزد و دوّمى اردشير اوّل است ج ) مجلسى است كه بهرام دوّم و ملتزمين او را نشان ميدهد د ) دو نفر سوار با هم در جنگند بعضى تصوّر ميكنند كه اين مجلس جنگ بهرام پنجم را با خان هياطله نشان ميدهد ولي راولين سن اين شاه را بهرام چهارم ميداند ( 3 ) - مجالس ديگر اينها است : 1 - مجلسىباز فتح شاپور را نسبت بوالرين نشان ميدهد ب - صورت شخصى است كه به زانو درآمده و بين اهورمزد و شاپور اول واقع است ج - تاجبخشى هرمز را ببهرام اوّل مينماياند بعضى گمان ميكنند كه اين شاه نرسى است د - بهرام دوّم و رئيس اردوى او را كه نسبت بدشمن فاتح بوده نشان ميدهد تصوّر ميكنند كه اين مجلس راجع بمطيع شدن سيستان است ه - مجلسى است كه شخصى روى كرسى نشسته از طرف راست او هفت نفر انگشت بر بينى نهاده و از طرف چپ شش نفر در حال توقير ايستادهاند پائين اشخاصى ايستادهاند كه بعضى از آنها تقريبا دست به سينه و برخى دست بستهاند و اسبى هم با زين در اينجا است چون كتيبهاى نيست نميتوان دانست كه اين مجلس حاكى از چه واقعهايست